Παρασκευή, 28 Ιουνίου 2013

Ο Όθωνας, η Μαντάμ Φρου-Φρου και τα μπάνια στο Φάληρο

Τα θαλάσσια μπάνια επί Όθωνα
  Θαλάσσια   μπάνια  γινόντουσαν από την  πρώτη εμφάνιση  του ανθρώπου  στη  γη. Αλλά ήταν μπάνια   για θεραπευτικούς   σκοπούς, για εξαγνισμό. 
   Και γινόντουσαν  χωριστά από τους άνδρες και  χωριστά από τις γυναίκες.  
  Εξαίρεση  αποτελούσαν οι Ρωμαίοι  αριστοκράτες  που  έπαιρναν το θαλάσσιο μπάνιο τους  άνδρες γυναίκες μαζί.
   Η εξάπλωση του Χριστιανισμού  περιόρισε σημαντικά τα περίφημα     «μπεν μιξτ»  της εποχής εκείνης.
     Αλλά  με τα χρόνια  από τα χωριστά θαλάσσια μπάνια  φθάσαμε πάλι  στα  ομαδικά, με όλη τους  τη μεγαλοπρέπεια.
     Στην περιοχή της πρωτεύουσας   το κολύμπι άργησε να καθιερωθεί. Έγινε μάλιστα ειδική σταυροφορία  γι αυτό από επιστήμονες που είχαν έρθει από το εξωτερικό.
   Κι αυτό γιατί η μετάβαση στην πλησιέστερη ακτή, δηλαδή στις Τζιτζιφιές, αποτελούσε πολύ δύσκολο  εγχείρημα. 
  Γιατί απλούστατα  η Αθήνα  δεν συνδεόταν   οικιστικά με τις  Τζιτζιφιές. Χωράφια με ψηλό χορτάρι, ανώμαλα και…. Ύποπτα  χώριζαν την πρωτεύουσα με τη θάλασσα.
    « Ύποπτα» γιατί; Πρώτα – πρώτα  γιατί  υπήρχε  η άποψη  ότι η περιοχή   ήταν γεμάτη  φίδια, δηλητηριώδη και επικίνδυνα.  
   Υπήρχε  όμως και ο φόβος   των ληστών  σε εκείνα τα τότε άγρια μέρη.  Που να τολμήσουν λοιπόν οι Αθηναίοι να πάνε στη θάλασσα.
    Πρώτη το  αποφάσισε και το πραγματοποίησε  η  βασίλισσα Αμαλία, έφιππη  μαζί  με  τη συνοδεία της. 
   Για πρώτες «καμπίνες» χρησιμοποιήθηκε    ένα  παλιό   ερειπωμένο κτίριο,  που το επισκεύασαν πρόχειρα   και το μετέβαλαν  σε «αποδυτήρια».
   Στις 17  Ιουλίου 1851 ο Όθωνας με το διάταγμα 28/1854, τοποθέτησε   Λιμενάρχη   Φαλήρου  τον   Ευστράτιο Πετροκόκκινο  που ήταν παράλληλα και υγειονόμος.
   Το «λουτρικόν ένδυμα» όπως λεγόταν   το μαγιό,   ήταν   «κομψόν,  έγχρωμον» - πορτοκαλί, κόκκινο  ή  μπλε. 
   Και  απαραίτητες... οι μαύρες   κάλτσες, με τις  οποίες  έμπαιναν  οι κυρίες και  οι δεσποινίδες στη θάλασσα. (Μαύρες κάλτσες με άσπρες κορδέλες  που τύλιγαν  χιαστί  τις γάμπες!  
   Κατά τη μεταφορά  τύλιγαν  προσεκτικά με λουριά το «λουτρικόν ένδυμα» μέσα στο μπουρνούζι, για να  μην δει  κανένα  ανδρικό  μάτι το… χρώμα  του  μαγιό και πει  κάποιος   αδιάκριτος «ότι η   κυρία  Α. φορεί λουτρικόν   ένδυμα χρώματος πορτοκαλί». Θα ήταν σκάνδαλο.
   Στο Φάληρο  κολυμπούσαν  και οι ναύτες που  ερχόντουσαν  με τα  καράβια τους. Βουτούσαν στην πεντακάθαρη  τότε  θάλασσα, κολυμπώντας  ώρες  ολόκληρες. 
   Αυτοί  έδωσαν θάρρος σε  μερικούς  δανδήδες  να  τσαλαβουτήξουν στα ρηχά. Δεν  προχωρούσαν ούτε ένα μέτρο από την ακτή επειδή έτρεμαν μη βουλιάξουν.  Και   με το δίκιο τους, αφού δεν ξέρανε  πώς να κουνάνε έρια και πόδια μέσα στο νερό...
    Ο  πρώτος  φημισμένος κολυμβητής    ήταν  ο Αθηναίος  Σωτήριος Κλάββας, που είχε  σπουδάσει γιατρός στο εξωτερικό και είχε ανοίξει κλινική στην Αθήνα, στην  οδό  Αδριανού.  Ο Κλάββας  δεν είχε γυρίσει μονάχα  επιστήμων,   αλλά  και  σπουδαίος σπόρτσμαν.   
   Κι'   επειδή  οι δουλειές του  σαν γιατρού   δεν πήγαιναν  καθόλου καλά  - οι γιατρί  την εποχή εκείνη είχαν κεσάτια γιατί οι άρρωστοι προτιμούσαν τους  κομπογιαννίτες -   
  ο Κλάββας που  είχε τη δική του περιουσία και δεν τον ένοιαζε για  τίποτα, άρχισε να κάνει το δάσκαλο  στους φίλους του και να  τους μαθαίνει  πώς να κολυμπούν.  
    Έτσι ο Κλάββας  έγινε  ο πρώτος δάσκαλος κολύμβησης στους παλιούς Αθηναίους.
  Με τον καιρό  οι κολυμβητές πολλαπλασιάστηκαν,  αλλά  η αστυνομία  του καιρού εκείνου  απαγόρευε τα «σλιπς». 
   Οι άντρες  έπρεπε  να   κολυμπούν με μακριά   φανελένια μπανιερά, ομοιόμορφα, μαύρα με πορτοκαλιές ρίγες, σαν κατάδικοι των φυλακών του  Αλκατράζ. 




   Αυτός που συλλαμβανόταν να  φοράει  άλλου  είδους μπανιερό  πλήρωνε μεγάλο πρόστιμο και τον θεωρούσαν παράλληλα και  «ανέντιμο κύριο». 
   Επειδή από τις   Φαληρικές  ακτές  τύχαινε να περνούν κυρίες με τις  άμαξές τους και  υπήρχε κίνδυνος  να  δουν το «απρεπές εκείνο  θέαμα», γι αυτό η αστυνομία είχε καθιερώσει...  ορισμένες ώρες  που μπορούσαν να πέσουν οι  άντρες  στη θάλασσα.
   Οι  γυναίκες βούτηξαν για πρώτη φορά στο νερό επί Γεωργίου του Α – 1864 και βάλε.   
  Το κολύμπι τους  όμως  γινόταν σαν να έπαιζαν... κρυφτό. Κανένα   αρσενικό μάτι δεν έπρεπε να τις δει. Γι  αυτό το κολύμπι τους  γινόταν πίσω   από  τους   πελώριους  βράχους  της Καστέλας,  μετά  φόβου Θεού.    
   Η  πρώτη  γυναίκα που κολύμπησε μαζί με άντρες, ήταν   η Γαλλίδα Ζωρζέτ  Μερσιέ, η  λεγόμενη «μαντάμ Φρου-Φρου»,   που είχε    αφήσει  εποχή  στα  παλιά αθηναϊκά χρονικά   με  τις   εκκεντρικότητές   της.    
   Η   μαντάμ   Φρου -  Φρου   έγινε  ακόμα   και  νούμερο   σε   ελληνική  επιθεώρηση   που   την  παρακολούθησε  και  η  ίδια  χωρίς να θυμώνει.   
  Το   ρόλο   της  τον   έπαιζε   κάποιος...   Νικόλαος  Λύρας    που   φορούσε   κρινολίνο   κι'   ύστερα   γδυνόταν   σε   μια   υποτιθέμενη   ακτή   του  Φαλήρου  κι  άρχιζε   να   κολυμπάει    μαζί    με   τους   άντρες.    Το    νούμερο αυτό  έφερνε  γέλια  ακράτητα.
 Τη  μαντάμ « Φρου-Φρου»   στα «μπεν – μιξτ»  ακολούθησαν οι τολμηρές νέες Μαρία Δαμολή, Ασπασία  Ζαμούχου,  και Κορίνα Δεναξά, που με μοντέρνα μαγιό  βούτηξαν στο νερό μαζί με τους άνδρες.  Τότε έγινε το δεύτερο  πανδαιμόνιο.
Οι πρώτες πλαζ του Φαλήρου
    Το τίτλο  των πρώτων πλαζ  του Φαλήρου  διεκδικούν  η περιοχή  ΟΥΛΕΝ, του Ξηροτάγαρου, όπου πρώτη   έκανε τα μπάνια της  η   βασίλισσα Αμαλία, κατεβαίνοντας έφιππη.    
   Βέβαια δεν υπήρχαν καμπίνες   κι έτσι για αποδυτήριο χρησιμοποιήθηκε  ένα παλιό κτίριο.
   Την εποχή εκείνη, ολόκληρη η ακτή από την Πειραϊκή  ως  τη Βάρκιζα ήταν έρημη. Χωράφια, ελιές  και  μερικά αμπέλια  ήταν τα μόνα στολίδια της σημερινής  πολυθόρυβης ακτής.  Σποραδικά συναντούσε κανείς κάποιο αγροτικό σπιτάκι ή καλύβες ψαράδων.   
   Έτσι ολόκληρη   η περιοχή προσφερόταν  για τα μοναχικά μπάνια της εποχής εκείνης. Όμως ήταν λίγοι εκείνοι που τολμούσαν.   
   Την πρώτη οργανωμένη πλαζ  μπορούμε  να πούμε  πως αποτέλεσε  το Φαληρικό Δέλτα.
    Κι αυτό γιατί εκεί στην αμμουδιά  των Τζιτζιφιών ,   όπου δημιουργήθηκε αργότερα ο Ναυτικός Όμιλος Τζιτζιφιών – Καλλιθέας, έστησε  την πρώτη επίσημη  σχολή κολύμβησης  ένας πανέξυπνος Ιταλός, ο  Τζούλιο Σκροφάνι.
   Έφτιαξε  μια μεγάλη  ξύλινη  παράγκα κι έβαλε  και τη σχετική ταμπέλα.    
   Βέβαια  δεν περίμενε  να έχει περισσότερους από 5-6 μαθητές. Όμως  έπεσε έξω. Γιατί οι νεαροί  της εποχής, έσπευσαν να μάθουν  κολύμπι.
   - Εδώ κολύμπησε η Αμαλία, έλεγαν, να  μην κολυμπήσουμε εμείς.  
    Για να τα βγάλει πέρα αναγκάστηκε να  φέρει βοηθούς από   την Ιταλία. Έτσι το Δέλτα  απόκτησε μόνιμους κολυμβητές.  
  Πολύ  νωρίς δημιουργήθηκε πλαζ και στο Νέο Φάληρο.  Ο  σιδηρόδρομος  Αθηνών – Πειραιά, που άρχισε να λειτουργεί το 1869, έδινε την  ευκαιρία σε χιλιάδες άτομα  να κατεβαίνουν για  ένα  θαλάσσιο μπάνιο.  
   Δημιουργήθηκαν τότε  λουτρά – καμπίνες, χωριστά για  τους άνδρες και τις γυναίκες, που λειτουργούσαν κάτω από το βλέμμα του  άγρυπνου χωροφύλακα.     
   Από κει και μετά  το νέο Φάληρο  άρχισε να γνωρίζει μεγάλες δόξες.
     Άλλη πλαζ, για  πλούσιους Αθηναίους  που παραθέριζαν  στο Πασαλιμάνι, τη σημερινή  Ζέα,  είχε δημιουργηθεί στην περιοχή  αυτή.
      Όπως μας πληροφορεί  χρονογράφος της εποχής, το 1850, νοικιάζονταν  σπίτια για παραθερισμό, ενώ πιο κάτω υπήρχε κτιστό  δημοτικό καφενείο   και ανδρικά – γυναικεία θαλάσσια λουτρά.
     Εκατό χρόνια  αργότερα, το 1950, δημιουργήθηκε  πλαζ στη Φρεατίδα  εκεί  που σήμερα βρίσκεται το ναυτικό Μουσείο, κι  αργότερα  η « Τερψιχόρη» και τα Βοτσαλάκια στου Παρασκευά.  
   Βέβαια  πολλοί έκαναν  και κάνουν μπάνιο στα βράχια της Πειραϊκής.
koutouzis


Πάμε στο Φάληρο
Συνθέτης: Απόστολος Χατζηχρήστος 
Τραγουδιστής: Μάρκος Βαμβακάρης,
 Έτος ηχογρ.1948
Πάμε στο Φάληρο, εϊβαλά
Είναι αστροφεγγιά, εϊβαλά
με μια μικρή βαρκούλα, 
πάμε τα δυο στη Βούλα
για ρομάντζα και φιλιά
Αν θες να πάμ' αλλού, εϊβαλά
μικρό μου ραντεβού, έϊβαλά
πάμε για το Καβούρι, 
ίσως και πάει γούρι
και βρεθούμε αγκαλιά
Κι όταν χαράξει αυγή, εϊβαλά
και πριν ο ήλιος βγει, εϊβαλά
με το μικρό βαρκάκι, 
γραμμή για το νησάκι
κι ούτε γάτα ούτε ζημιά.
Κάτι παρόμοιο στο blog :
Θάλαττα... Θάλαττα Ν. Τσιφόρος 
Είπαμε του Αγίου Πνεύματος το πρώτο μπάνιο, όχι νωρίτερα θα κρυώσεις !
Οδηγίες προς κολυμβητάς
-«Φτιάξε κεφτέδες, βρε Μελπομένη, πάμε για μπάνιο στη Βουλιαγμένη» !
Νέοι, ωραίοι και... "χαριτωμένοι" σε ασπρόμαυρες παραλίες !
Η Οικογένεια Χαρίτου πάει εκδρομή στη θάλασσα !
Η κρυφή σεξουαλική ζωή στα «μπαιν μιξτ» της παλιάς Αθήνας !
Όταν η Αθήνα ξεροτηγανίζεται όλοι σπεύδουν … εις Γλυφάς
Η εκδρομή με τα πούλμαν
Όταν τα μπάνια του λαού γίνονταν στο Πασαλιμάνι…
Ύστερα ήταν καλοκαίρι και οι γυναίκες θέλανε να πάνε για μπάνιο
Σόδομα και Γόμορρα καλοκαιριάτικα στην Παραλιακή του 1938
Οι Κυριακές στη θάλασσα
Τα καλοκαιρινά μπάνια των Σαπαίων
Στις Aυλές της Θάλασσας
Στην ακροθαλασσιά
Οι εφιάλτες της παραλίας
Τα 14 "όχι" και "μην" της παραλίας
Κυριακάτικα ταξιδάκια στο Σαρωνικό
Η «χωριάτικη πλαζ»
Καλοκαιρινό μπάνιο
Δες όλες τις καλοκαιρινές αναρτήσεις του "Λόλα, να ένα άλλο" και επέλεξε αυτές που σε ενδιαφέρουν:  Καλοκαιρινές αναρτήσεις

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.