Τρίτη, 8 Ιανουαρίου 2013

Ο χορός της ... αρκούδας!!

Κυρίως με το όνομα αρκουδιάρης ή και αρκουδόγυφτος φερόταν συνήθως ο τσιγγάνος εκείνος που παλαιότερα περιήγαγε αρκούδα σε υπαίθριες παρουσιάσεις - επιδείξεις και με αυτό τον τρόπο χρηματιζόταν.
  Αλλά και σήμερα σε διάφορα μέρη της Ελλάδος όπως π.χ. στη Σάμο στη περίοδο της Αποκριάς χορεύεται προς αστεϊσμό ο «αρκουδιάρικος» χορός σε μίμηση κατά μελωδία και χορό εκείνου της αρκούδας του αρκουδόγυφτου (από δύο άντρες που ο ένας υποδύεται την αρκούδα με περιλαίμιο αλυσίδα που βαστάει ο υποδυόμενος τον αρκουδιάρη).
          Ο αρκουδιάρης   
Στίχοι: Κώστας Βίρβος
Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος
Πρώτη εκτέλεση: Βίκυ Μοσχολιού
Ήρθε στο χωριό ο αρκουδιάρης
ένας μαύρος γύφτος ξεδοντιάρης 
λεύτερη κι ανέμελη η ψυχή του,
πέρα ως πέρα οι κάμποι είναι δικοί του.  
Πώς καθρεφτίζονται τα όμορφα κορίτσια; Έι!
Και ο τσομπάνος πώς κρατάει την αγκλίτσα; Όπα! 
Οι αφεντάδες πώς κτυπούν το κομπολόι, έι
Και πώς κουρδίζουν το χρυσό τους το ρολόι;
Παίζει το χαβά του μ' ένα ντέφι
όταν αυτουνού του κάνει κέφι.
Κλήρο ν' αποκτήσει δεν το νοιάζει
και γι αυτό σκλαβιά δεν δοκιμάζει.
Πώς καθρεφτίζονται τα όμορφα κορίτσια; Έι! 
Και ο τσομπάνος πώς κρατάει την αγκλίτσα; Όπα! 
Οι αφεντάδες πώς χτυπούν το κομπολόι, έι! 
Και πώς κουρδίζουν το χρυσό τους το ρολόι;
Οι αρκουδόγυφτοι κρατούσαν συνήθως ένα ντέφι ή ακόμη πιο παλιά τύμπανο με το οποίο απέδιδαν την μελωδία έχοντας δεμένη με αλυσίδα από τη ζώνη τους μια αρκούδα (πολύ σπάνια δύο) με φίμωτρο. Τις περισσότερες φορές είχαν και μια μαϊμού επίσης δεμένη με αλυσίδα από τη ζώνη τους. Διάλεγαν λοιπόν για τις παρουσιάσεις κυρίως πλατείες που παρουσίαζαν κάποια σχετική κίνηση ή και δρόμους συνοικιακούς. Όταν λοιπόν σταματούσαν κάποιοι περαστικοί, άρχιζε το πρόγραμμα!
Πώς κοιμάται η Αλίκη με τον Παπαμιχαήλ;
Πώς φιλάει ο Αλεξανδράκης την Τζένη Καρέζη;
Με αυτά και άλλα ευτράπελα παραγγέλματα πρόσταζαν οι αρκουδιάρηδες τις αρκούδες που τις είχαν δεμένες με αλυσίδα που κατέληγε σε χαλκά στη μύτη τους, ενώ παράλληλα τις χτυπούσαν αλύπητα με τη χοντρή βέργα που κρατούσαν όταν δεν εκτελούσαν.

   Οι αρκούδες ενέδιδαν ασθμαίνοντας, ενώ για όλο αυτό το θέαμα οι χωριανοί έπρεπε να πληρώσουν κιόλας, ρίχνοντας τον οβολό τους στο ντέφι που συνήθως περιέφερε μιά μαϊμού.
Τώρα που το σκέφτομαι δεν ήταν και ο ιδανικότερος τρόπος να γνωρίσει κανείς ένα απο τα πιό μεγάλα και δυνατά ζώα της φύσης μας! Άσε που για πολύ καιρό μετά, μόνο που σκεπτόσουνα το τράβηγμα της αλυσίδας, ένοιωθες ένα μούδιασμα στη μύτη σου.
Μιαν αλυσίδα μου δένουν γύρω στο λαιμό
είμαι αρκούδα χορεύω γύφτικο σκοπό
Μέσα στα γήπεδα με γυμνάζουνε
τ' άγρια πλήθη να χαιρετώ
με μαϊμούδες μαζί με βάζουνε
τ' άγρια πλήθη να προσκυνώ
Η μελωδία εν προκειμένω δεν ήταν κάτι το ιδιαίτερο, απλά ο αρκουδιάρης χτυπώντας το ντέφι άρχιζε να τραγουδά κάποιο γνωστό λαϊκό τραγούδι που συνήθως ήταν το «Σήκω χόρεψε κουκλί μου να σε δω να σε χαρώ ...»
      Περιέργως μόλις άρχιζε το ντέφι με τη πρώτη λέξη «Σήκω» η αρκούδα σηκωνότανε στα πισινά της πόδια και άρχιζε ρυθμικά και εναλλάξ να ανασηκώνει τα πόδια μεταφέροντας το βάρος της από το ένα πόδι στο άλλο, λικνίζοντας έτσι εξ ανάγκης το σώμα της, δίνοντας την εντύπωση του χορού ενώ παράλληλα η μαϊμού έτρεχε πέρα δώθε όσο της επέτρεπε η αλυσίδα εκτελώντας τούμπες στο αέρα.
   Μετά τον χορό ακολουθούσαν οι μιμήσεις βεβαίως με πρωταγωνίστρια την αρκούδα. Στην ερώτηση του αρκουδιάρη Πώς ξυπνάει π.χ. η Βουγιουκλάκη, η αρκούδα ξάπλωνε και τέντωνε τα πόδια της! Πώς πλένεται η Βουγιουκλάκη; (συνέχιζε εκείνος) και η αρκούδα ανασηκωνόταν και με τα μπροστινά της πόδια έτριβε το πρόσωπό της! κ.λπ. Έτσι η κάθε παράσταση, πραγματικά, απέδιδε πλούσιο επιούσιο στον αρκουδιάρη. 
   Το θέαμα όμως αυτό απαιτούσε οι αρκουδόγυφτοι να είναι και εκπαιδευτές! Η εκπαίδευση λοιπόν γινόταν ως εξής: 
  Άνοιγαν ένα λάκκο μέσα στον οποίο έριχναν αναμμένα κάρβουνα και τον σκέπαζαν με μια χοντρή λαμαρίνα. Όταν αυτή ζεσταινόταν έφερναν την αρκούδα δεμένη κοντά, και μόλις την ανέβαζαν στη λαμαρίνα παίζανε το ντέφι.
   Βέβαια η αρκούδα καιγότανε με αποτέλεσμα μη μπορώντας να φύγει να ανασηκώνει εναλλάξ τα πόδια, η δε μαϊμού να χοροπηδάει για να μη καίγεται. Από τη συνεχή επανάληψη, όποτε η αρκούδα άκουγε το ντέφι (αντανακλαστικά) επαναλάμβανε τις κινήσεις που έκανε πάνω στη ζεστή λαμαρίνα! Το ίδιο και η μαϊμού. 
  Στη συνέχεια η αρκούδα στο άκουσμα «πως πλένεται» προσπαθούσε να βγάλει από το πρόσωπό της το πανί που κάποιος κάθε φορά από πίσω με ένα καλάμι το έφερνε στο πρόσωπό της!
  Σήμερα, αν και το θέαμα αυτό έχει εκλείψει στην Ελλάδα (από το 1970) με σχετικό νόμο, παράλληλα με τις φιλοζωϊκές οργανώσεις όπως ο "Αρκτούρος" που προστατεύουν το είδος αυτό του ζώου, συνεχίζεται, λίγο σπάνια, σε πόλεις της Τουρκίας.
   Επισημαίνεται όμως ότι την εποχή που συνηθίζονταν τέτοια θεάματα, το κίνημα των δικαιωμάτων των ζώων βρισκόταν μόλις στα πρώτα του βήματα, τουλάχιστον στην Ελλάδα. 
   Συνεπώς οι "αρκουδιάρηδες" αποτελούσαν ίσως τον τελευταίο τροχό της αμάξης μπροστά στα βιομηχανοποιημένο θέαμα που δεν διστάζει, προς ευχαρίστηση θεατών π.χ. των τσίρκων επικίνδυνες παραστάσεις (διέλευση ζώων μέσα από φωτιές κλπ.)
    Έτσι η λαογραφική αυτή παράσταση του αρκουδιάρη θα πρέπει να κρίνεται μέσα στο γενικότερο πλαίσιο των αντιλήψεων της κοινωνίας εκείνης της εποχής για την οποία και στην οποία βεβαίως αναφέρεται.
( Από το: http://el.wikipedia.org )
Βέβαια εκτός από τα παραπάνω η λέξη αρκουδόγυφτος μεταφορικά σήμαινε και τον ρυπαρό και απολίτιστο άνθρωπο. Επίσης, αρκουδιαραίους ονόμαζε παλαιότερα ο ελληνικός λαός τους Βούλγαρους (ως εμπορευόμενους αρκούδες), ενώ σήμερα, σκωπτικά, ονομάζονται αρκουδιάρηδες οι έντονα δασύτριχοι που εμφανίζονται στις παραλίες
   Πολλές φορές αρκουδιάρης χαρακτηρίζεται και ο άντρας που σέρνει δίπλα του γκόμενα ντυμένη σα λατέρνα, που ανεβαίνει πρώτη στα τραπέζια για το τσιφτετέλι κ.λπ., για να πάρει μετά το κοκό (είτε κέρασμα, είτε κοπλιμάν, είτε κοκό κανονικό). Δηλαδή, παραλληλίζεται η γκόμενα με την αρκούδα, συνεπώς ο ιδιοκτήτης της γκόμενας είναι οαρκουδιάρης.
1. Ρε τι αρκουδιάρης είναι αυτός... Έχει γεμίσει το αυτοκίνητο με 30254704375 ηχεία και έχει βάλει και λάμπες νέον από κάτω!
2. Τι αρκουδιάρης που είναι ο Μπάμπης, όλες του οι γκόμενες φορούσαν το σεντούκι της γιαγιάς τους και μόλις άκουγαν κλαρίνο κουνιούνται σαν αρκούδες!
( Από το: slang.gr )
Η τελευταία αρκούδα "χορεύτρια" 
της Αθήνας 
Στην Αιόλου το 1985 
Και μαϊμούδες
Πίσω από τον σιδηροδρομικό σταθμό 
του Πειραιά. 
Εικόνες: LIFO
Κάτι παρόμοιο στο blog :
... και καϊμάκι έχω !! 
«Ο παγωτατζής !! Στο ξυλάκι το'χω !! Φρέσκα παγωτά !!»
"- Α, να χαθείς, λούστρε !! "  
 "Ο γαλατάς, φρέσκο, ολόπαχο γάλα!" 
Ο καστανάς, η φουφού και οι κρύες μέρες του Χειμώνα !  
Ο φούρναρης της γειτονιάς  
Χασάπης είμαι ζηλευτός παιδάκι σ' όλα φίνο! 
Ο κουλουράς, τα σιμίτια και "Άντε και στην Πόλη κουλουρτζής" !  
Ζητιάνος: Μια μερακλαντάν ανάλυση από τον κύριο Νέστορα !.. 
Μπακάλικα, εδώδιμα αποικιακά ...με τη σέσουλα και ο «μπακαλόγατος» της γειτονιάς !
Zητείται μικρός
Εισπράκτορας : -"Στάση Λυσσιατρείο. Θα κατέβει κανείς ;" !
Ο παγοπώλης της γειτονιάς, οι παγοκολόνες και τα ψυγεία πάγου…
Τα υπόγεια υδάτινα όνειρα των Αθηναίων, οι νερουλάδες και το Αμαρουσιώτικο νερό
Περίπτερα, περιπτεράδες και ιστορίες της γειτονιάς !
Ο μπαρμπέρης, τα ξουράφια του, το βγάλσιμο των δοντιών και άλλα περίεργα
Ο σαλεπιτζής : «Σαλέεεπ, ζεστό σαλέεεεπ»
Ο πλανόδιος μανάβης : «Κρύο κρύο σαν το μπούζι είναι το γλυκό καρπούζι» !
Οι αμαξάδες, οι χωματόδρομοι και οι βόλτες στις εξοχές !

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.